Kütüphane
1. ANKARA ÜNİVERSİTESİ AHLATLIBEL GÖZLEMEVİ
Ankara Üniversitesi Astronomi Kürsüsü 1944 yılında kurulmuştur. Gözlemevi ise 1963 yılında Ankara'nın 15 km güneyinde Ahlatlıbel' de bir merkez bina ve 3 gözlem binasıyla kurulmuştur. 1968 yılında güneş leke gözlemlerine başlanmış, Zürih Gözlemevi ve Belçika'daki SIDC ile işbirliği yapılmıştır. 1989 yılında teleskopun takip mekanizmasının bozulması sonucu, güneş gözlemleri yapılamamıştır. Fakat 1997 yılında sorun giderilmiş, fotoğraf çekme ve eğitim amaçlı kullanılmaya başlanmıştır. Kuruluşundan bu yana, ülkemizde gökbilimin gelişmesine öncülük etmiş önemli bir kurumdur. Bir taraftan uluslararası düzeyde yürütülen bilimsel araştırmalara veri sağlarken diğer taraftan toplumun Astronomi konusunda aydınlatılması amacıyla kapılarını daima gökyüzü meraklılarına açık tutmaktadır. Bu amaçla Astronomiye ilgi duyan kişi, kurum ve kuruluşları bilgilendirmek ve Astronomi'yi sevdirmek için halk günleri, gözlem şenlikleri ve eğitsel etkinlikler düzenlenmektedir. 1975 yılında Maksutov-Cassegrain teleskopu monte edilmiş ve fotoelektrik gözlemler yapılmaya başlanmıştır. 1982 yılında fotometrinin yükselticisinde oluşan arıza nedeniyle 1987 yılına kadar gözlem yapılamamıştır. 1992 yılında 4. gözlem binası devreye girmiştir. Bu binada 30 cm' lik Cassegrain teleskopu kullanılmaktadır. Tayfsal çalışmalarda Trieste gözlemevi ile işbirliği yapılmaktadır. İki tane 30 cm' lik teleskopla çeşitli etkileşen çift sistemlerin fotoelektrik gözlemleri yapılmaktadır.
2. ÇAAM
ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ GÖZLEMEVİ, Etkinliklerine toplam 18 akademik üyesi ile 2001 yılında başlamıştır. Merkezin amacı astrofizik alanında bilimsel aktiviteleri organize etmektir. Akademik personel; Plazma Fiziği, Kozmoloji, Genel Relativite, Matematiksel Fizik, Çift Yıldızlar, Fotometrik Gözlemler ve X-Işın Çiftleri konularında çalışmaktadırlar. Ana fikir eğitimsel ve bilimsel araştırmaları desteklemek, gözlemsel ekipman oluşturmak ve sürdürmektir. Aynı zamanda 10 cm çapında amatör gözlemler için bir adet Newton türü teleskopa da sahiptir. Üniversitenin Astrofizik Araştırma Merkezi ve Astrofizik Gözlemevi Çanakkale'nin 15 km güneydoğusundaki Ulupınar köyün yakınlarında konumlandırılmıştır.
3. CACABEY GÖZLEMEVİ
Anadolu Selçuklu Sultanı II.Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Kırşehir Emiri Nurettin Cibrilbin Cacabey tarafından 1271-1272 yıllarında yapılmıştır. Mükemmel bir taş işçiliği görülür. Koni ve küre biçimlerinin üst üste bindirilmesiyle yapılmış olan ana eyvandaki iki sütun yapım tekniği itibarı ile benzersizdir. Döneminde astronomi yüksek okulu olarak hizmet vermiştir. Dünyada gözlemevi olarak yapılan ilk yapıt olduğu iddia edilir. Minaresi yapıdan ayrı olup, Gözlem kulesi olarak inşa edilmiştir. Büyük kubbenin hemen altında, Yıldızların incelendiği bir havuz bulunmaktadır.
4. EGE ÜNİVERSİTESİ GÖZLEMEVİ
Ege Üniversitesi Astronomi Kürsüsü 1962-63 öğretim yılında matematik kürsüsünün yönetiminde kurulmuş, daha sonra Astronomi Kürsüsü kurularak; okutulacak astronomi derslerinin uygulamalarını yapmak, astronomi eğitimine ve gökbilimcilere yardımcı olmak, bilimsel araştırmalar yapmak, ulusal-uluslararası gözlemevleriyle işbirliği kurmak amaçlarını gerçekleştirmek için bir gözlemevi kurma çabalarına girişilmiştir. Astronomi Kürsüsü kurulurken Doç. Dr. Abdullah Kızılırmak, Doç. Dr. Recep Egemen ve Dr. Fleckkenstein' den kurulu bir komisyon gözlemevi için uygun yeri aramışlardır. Sonuçta şehir ışıklarından uzak, ıssız ve karanlık, havası tozsuz ve çevresi ağaçlı, üniversitenin 15 km güneyinde, 630 m yükseklikteki Kurudağ tepesi seçilmiştir. Prof. Dr. H. Keinle ve Prof. Dr. A.Kızılırmak'ın gayretleriyle birçok alet de bağış yoluyla sağlanmıştır. İlk gözlem 22 Haziran 1965' te A.Kızılırmak, R.Kızılırmak, Sezai Hazer, Ünal Akyol, Şükrü Bozkurt' un katılımıyla gerçekleşmiştir. 1967'de NATO' nun bağışı olarak 48 cm çaplı aynalı teleskop ve fotoelektrik düzeneği gelmiştir. Geçici olarak ana binaya monte edilmiştir. Sonra da 780 m yükseklikteki Yıldıztepe' de yapılan kubbeye 16 Kasım 1970’ te yerleştirilmiştir. Başlangıçta örten çift yıldızların tutulmaları gözlenip, minimum zamanları belirleme çalışmaları yapılmış, böylece değişim dönemlerindeki düzensizliklere yorum getirilmeye çalışılmıştır. Zamanla değişen yıldızların türleri üzerinde çok amaçlı ve çok renkli ışık ölçümleri yapılmaya başlanılmış ve bugün uluslararası iletişim ve işbirliği sonucu bu konularda ortak çalışmalara gidilmiştir.
5. ESA
(European Space Agency): Avrupa Uzay Ajansı’dır. Avrupa’nın uzaydaki geleceği ve uyduların gelecekte insanlara sağlayabileceği faydaları araştıran, karşılıklı projeler ile yeni stratejiler geliştiren bir vizyondur. 1975’de kurulan ESA, güçlü fırlatıcıların ve yeni uzay araçlarının geliştirilmesi çalışmalarını da, üye ülkelerdeki uçak-uzay endüstrisi, ulusal uzay ajansları ve uydu operatörleri ile birlikte yürütür. ESA tarafından geliştirilen Ariane roketleri, özellikle telekomünikasyon uyduları için uzay fırlatıcıları içinde ticari bir piyasa oluşturmuştur. ESA, dünya ozon gözlemleme, buz örtüsü, okyanus rüzgârları vs. için araştırmalara önderlik etmektedir. Bu bağlamda, Avrupa ve Afrika’daki günlük hava değişimlerini veren Meteosat’da ESA tarafından geliştirilmiştir
6. ESOA
(European Satellite Operators Association): Avrupa Uydu Operatörleri Derneği’dir. Avrupa’nın başlıca uydu operatörlerinin oluşturduğu dernek, uyduların iletişimi yayma görevini desteklemek amacıyla 2002 yılında kuruldu. Derneğin hedeflerinin başında sektöre katkıda bulunmak amacıyla, belirli bir uydu telekomünikasyonu programının başlatılmasını teşvik etmek ve Avrupa Komisyonu’nun 1999 yılında Avrupa’yı on-line hale getirmek için başlattığı e-Europe Genişband programında uyduların oynadığı rolün değerini artırmak geliyor. Dernek aynı zamanda yer ekipmanları ve uydu tabanlı programları geliştirmek için uydu servis sağlayıcılarının Ar-Ge fonlarını aktif desteklemeyi ve frekans kullanımlarını takip etmeyi hedefliyor.
7. IAU
ULUSLARARASI ASTRONOMİ BİRLİĞİ, Dünyanın pek çok yerindeki astronomi topluluklarını birleştirir. Uluslararası anlamda, astronomlar tarafından, yıldızların, gezegenlerin ve diğer gökbilimsel cisimlerin isimlendirilmesi konusunda sorumlu resmi makam ve astronominin resmi kurulu olarak kabul edilmektedir.
8. KANDİLLİ RASATHANESİ
Ülkemizin en eski ve köklü kuruluşlarından biridir. Rasathane-i Amire adı ile bilim tarihimizde yer alan Rasathane, Boğaziçi Üniversitesinin bünyesinde bir enstitü haline dönüşünce, görevlerinde genişleme, organizasyonunda yenilenme olmuştur. Depreme dönük çalışmalar ilk hedef olmuş ve araştırma uygulama çalışmaları Deprem Mühendisliği, Jeodezi ve Jeofizik olmak üzere üç anabilim dalında, yüksek lisans ve doktora eğitimiyle bütünleştirilmiştir. Bu şekilde deprem konusunda gözlem, eğitim, araştırma ve uygulama faaliyetlerini tek bir bünye altında toplayan ilk kuruluş özelliğini kazanmıştır.
9. MELİKŞAH GÖZLEMEVİ
Selçuklu Sultanı Celaleddin Melikşah 1074-1075 yılları arasında İsfahan’da bir gözlemevi kurdurmuş ve başına da Matematik ve Astronomi alanındaki çalışmalarıyla ünlü Ömer Hayyam’ı getirmiştir. Gözlemevinin kuruluş amacı takvimlerin düzenlenmesiydi. Ömer Hayyam yaptığı araştırmalar sonunda, önce kullanılmış takvimleri düzeltmek yerine mevsimlerle uyum gösterecek yeni bir takvim düzenlemenin daha doğru olacağına karar vermiş ve bu doğrultuda çalışmalar yapmıştır. 1079 yılında gözlemlerini tamamlamış ve 5000 yılda 1 günlük hata payı içeren Celali Takvimini düzenlemiştir.
10. NASA
(National Aeronautics and Space Administration): ABD’nin Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’dir. ABD 'nin uzay programı çalışmalarından sorumlu olan kurum, 29 Haziran 1958 yılında kurulmuştur. Bunun dışında uzun vadeli sivil ve askeri roket çalışmaları da NASA'nın ilgi alanındadır. NASA'nın ilk kuruluşu 1915 yılına denk gelir. O zamanki adıyla NACA (National Advisory Committee for Aeronautics) uçaklarla ilgilenmiştir. Uçak kanatları ve çeşitli cisimlerin hava ile etkileşimlerini araştıran bu komite zamanla birçok rüzgar tüneli inşa etmiştir. 4 Ekim 1957'de Sovyet Uzay Programı çerçevesinde, uzaya ulaşmayı başaran ilk insan yapımı uydu (Sputnik 1) başarısı, ABD'nin bu konuda kendi uzay başarıları elde etme çabalarının tohumlarını oluşturmuştur.
11. TAKİYÜDDİN’İN İSTANBUL GÖZLEMEVİ
On altıncı yüzyılın ikinci yarısında, III. Murat döneminde, İstanbul'da Tophane sırtlarında Takiyüddin tarafından kurulan gözlemevinin Osmanlı bilim tarihinde önemli bir yeri vardır. Osmanlı'nın en önemli bilginlerinden olan Takiyüddin el-Râsıd, 1574'te Galata Kulesi'nde gözlem çalışmalarına başlamıştır. Takiyüddin, matematik ve astronomi başta olmak üzere bilimin çeşitli alanlarında örneğin optik ve tıp araştırmalar yapmıştır. Özellikle trigonometri alanındaki çalışmaları övgüye değerdir. 16. yüzyılın ünlü astronomu Copernicus (1473-1543) daha sinüs,kosinüs, tanjant ve kotanjantın sözünü dahi etmezken, Takiyüddin bunların tanımlarını vermiş, kanıtlamalarını yapmış ve cetvellerini hazırlamış; ayrıca çok eskiden beri kullanılmakta olan altmışlık kesirlerin yerine ondalık kesirleri kullanmaya başlamıştır. Aynı zamanda yetenekli bir teknisyendir. Güneş saatleri ve mekanik saatler yapmış; göllerden, ırmaklar ve kuyulardan suları yukarı çıkarmak için çeşitli araçlar tasarlamış ve bunları bir eserinde ayrıntılarıyla tanıtmıştır. Takiyüddin; gözlemevinde saati bir gözlem aracı olarak kullanmış ve astronomik saati yapmakla, Batlamyus'un başaramadığını başarmıştır. Kendi buluşu olan bu alet, zamanı belirlemek için kullanılan bir tür mekanik saattir. Üç ayrı saat makinesi takımını kapsamaktadır. Her takım, geniş bir rota üzerinde, iki akreple bir yelkovanı döndürür. Her üç takımı birden hareket ettiren kuvvet ise, kısa bir ipe bağlanmış olan, büyük bir ağırlık tarafından sağlanmaktadır. Akrebin biri saati, diğeri derecelere bölünmüş bir daire üzerinde Güneş'in saat açısını, yelkovan ise dakikaları işaret etmektedir. Yelkovanın bulunduğu daire 360'a bölündüğünden, her taksimat arası 10 saniyeyi gösterir. Böylece bunun yarısını alarak, 5 saniyeye kadar zamanı tayin etmek mümkün olabilmektedir. Takiyüddin'in bu eseri, mekanik saatlere ve saat yapımına ilişkin bilinen ilk kuramsal eserdir. Takiyüddin'in cep, duvar, masa saatlerinin yanında astronomik saatlerle gözlem saatlerini de anlattığı bu kitabı, Batı dünyası da dahil olmak üzere, bu yüzyılda bu konuda kaleme alınmış en kapsamlı eserdir. Giriş bölümünde saatlerin tanımını ve kapsamını veren Takiyüddin, diğer bölümlerde; kum saatleri, su saatleri, ağırlık sistemine göre çalışan saatler, zemberekli saatler, mekanik saatlerden ve saat yapımının püf noktalardan bahsetmiştir.
12. TÜBİTAK
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, Uluslararası ikili ve çok taraflı bilimsel ve teknolojik işbirliği faaliyetlerinde Türkiye’yi temsil etmekte ve bu alandaki koordinasyonu sağlamaktadır. Toplumda bilimsel, teknolojik ve yenilik faaliyetlerine yönelik farkındalığın ve bilim okuryazarlığının artırılmasına yönelik etkinliklerin gerçekleştirilmesi; yayınlanan dergi ve kitaplar, gerçekleştirilen yarışma ve şenlikler aracılığı ile hayata geçirilmektedir. 2007 yılından itibaren bu alanda yapılacak “Bilim ve Toplum Projeleri”ne destek verilmesine başlanmıştır.
13. TUG
Tübitak Ulusal Gözlemevi, Ulusal bir gözlemevi kurulması ve bu gözlemevinin ülkemizdeki tüm gökbilimcilere hizmet vermesi fikrine yönelik ilk önemli adım, TÜBİTAK bünyesinde 1979 yılında "Uzay Bilimleri Araştırma Ünitesi" adı altında bir birimin kurulmasıyla atıldı. Bu ünite 1983'te "Ulusal Gözlemevi Yerseçimi Güdümlü Projesi" ne dönüştürülerek gökbilimcilerin uzun sürecek macerası başlamış oldu. Ankara, İstanbul, Ege, Boğaziçi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi'ni temsil eden 7 araştırmacı projenin yürütücülüğünü üstlendi. Proje çerçevesinde ilk aşamada Türkiye genelinde 17 aday dağ belirlendi ve bunlardan 4 tanesinde eş zamanlı astronomik görüş ve meteorolojik gözlemler yapılmaya başlandı. Zor koşullar altında ve kısıtlı imkânlarla yapılan bu gözlemlere o yıllarda ülkemizdeki hemen hemen tüm gökbilimciler destek verdiler. TUG'un ilk teleskopu olan 40 cm çaplı T40 teleskopunda ilk ışık Ocak 1997'de, 150 cm çaplı RTT150 teleskopunda ise ilk ışık Eylül 2001'de alınarak gözlemevinde bilimsel gözlemler başlamış oldu.
14. UZAYMER
1980–81 yıllarında ÇÜ Yerleşkesi içerisinde Fizik Bölümünden Prof. Dr. Hakkı ÖGELMAN ve arkadaşları tarafından "Güneş Evi" olarak inşa edilmiştir. Güneş Evi, yenilenebilir enerji kaynaklarından Güneş Enerjisi ve biyogazdan yararlanılarak iklimlendirme (ısıtma-soğutma), sıcak su temini vb. çalışmalar için inşa edilmiştir. 1991 yılında binanın tamir ve restorasyonu yapılarak "Uzay Bilimleri ve Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi" olarak Prof. Dr. Mehmet Emin ÖZEL başkanlığında çalışmalarına başlamıştır. Merkez o tarihten bu yana astronomi-astrofizik ve Güneş Enerjisi konularında çalışmalarını sürdürmektedir.
